The news is by your side.

امیرناصر کاتوزیان؛ از تاثیرگذاری بر قانون اساسی ایران تا مخالفت با اعدام کودکان

0


  • عبدالرضا تاجیک
  • روزنامه نگار

امیرناصر کاتوزیان متولد سال ۱۳۰۶ در تهران بود

منبع تصویر، shafaqna.com

توضیح تصویر،

امیرناصر کاتوزیان متولد سال ۱۳۰۶ در تهران بود

امیرناصر کاتوزیان که صبح سه شنبه، یازدهم شهریور ماه ۱۳۹۳ در تهران درگذشت حقوقدانی چیره دست با آثاری ماندگار بود.

او که یکی از پرکارترین حقوقدانان تاریخ معاصرایران بود؛ در اواخر دهه ۱۳۵۰ تمام دانسته‌های حقوقی خود را به کار گرفت تا بر مهم ترین متن حقوقی نظام تازه تاسیس جمهوری اسلامی ایران تاثیر بگذارد.

کاتوزیان که دوره فعالیت خلاق اش پنجاه سال را در بر می گیرد، در نیمه دوم دهه پنجاه هجری شمسی و در میانه راه، در کنار سه حقوقدان دیگر به نگارش متن پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران همت گماشت.

حضور روحانیون در تحولات منجر به انقلاب بهمن ۱۳۵۷ و پذیرش رهبری آیت الله خمینی، جایگاه دین و به خصوص مذهب تشیع در ایران را تغییر داده بود. از همین رو حقوقدانان نویسنده پیش نویس قانون اساسی جدید باید به این نکته یعنی حضور و خواسته روحانیون توجه می کردند. اما با حضور حقوقدانی همچون کاتوزیان، آنان بر یک مسأله توافق کردند که در ماده نخست طرح، ذکر شد: «جمهوری اسلامی نظامی است بر مبنای دموکراسی، یعنی مشروعیت آن از رأی مردم است.»

حقوقدانان نویسنده طرح اولیه پیش نویس با توجه به حضور و نقش روحانیون و در صدر آنها، آیت الله خمینی در انقلاب، به این فکر افتادند تا نهادی را به وجود بیاورند که دغدغه های روحانیون حاضر در انقلاب را بر طرف کند.

بر این اساس شورایی مرکب از ۶ عضو روحانی و ۶ عضو حقوقدان -که ۶ عضو روحانی را پنج مرجع تقلید و ۶ حقوقدان را مجلس شورای ملی انتخاب می کرد – در طرح اولیه گنجانده شد. وظیفه این شورا که نام اش “شورای نگهبان” گذاشته شد، نظارت بر اجرای قانون اساسی و بررسی قوانین تصویب شده بود تا مخالف قانون اساسی و اصول مهم اسلامی نباشد.

این نهاد که از قانون اساسی فرانسه اقتباس شده بود، در صورت شکایت رییس جمهور یا یکی از مراجع تقلید در خصوص قانون تصویب شده در مجلس، به آن رسیدگی می کرد. در این مقطع تنها موضوعی که به عنوان خصیصه انقلاب ایران بر قوانین کشورهای دموکراتیک اضافه شد، تشکیل شورای نگهبان بود.

اما با پیروزی انقلاب و برتری یافتن روحانیون و به خصوص آیت الله خمینی به عنوان رهبری که مشروعیت اش از نوع کاریزمایی بود، روند تدوین قانون اساسی به گونه ای دیگر پیش رفت. از همین رو تغییراتی در طرح اولیه پیش نویس قانون اساسی جدید رخ داد. از جمله موضوع هایی که در این زمان به قانون اساسی اضافه شد، اصل پنجم بود.

با تصویب این اصل، موضوع منشا مشروعیت در ایران وارد مرحله جدیدی شد و طرح نظریه ولایت فقیه در قانون اساسی ایران، محل مناقشه روشنفکران مسلمان و سکولار با روحانیون حاضر در عرصه سیاسی و حامیان آنان شد.

در پی این حوادث بود که کاتوزیان همچون گذشته به حوزه تدریس و تحقیق بازگشت اما این تلاش نیز با تصمیمی که به “انقلاب فرهنگی” مشهور شد، ناکام ماند. پس کاتوزیان همچون برخی دیگر از اساتید دانشگاه برای یازده سال خانه نشین و از تدریس محروم شد؛ استادی که براساس آثار به جا مانده از او یکی از تأثیرگذارترین و متنفذترین حقوقدانان تاریخ معاصر ایران بود.

با این حال او در یک دهه فاصله میان محرومیت از تدریس تا حضور دوباره در کلاس درس، چندین مقاله و رساله نوشت. هرچند غم دوری از کلاس درس در آن دهه در کلام و کتاب زندگی‌نامه خودنوشتش با عنوان “از کجا آمده‌ام آمدنم بهر چه بود” هویدا است اما بعد از سال ها و در سال های مشهور به دوره اصلاحات در سخنرانی عمومی در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران ترجیح داد تا فقط از حقوق و نگرانی هایش در خصوص این رشته علمی بگوید.

همانگونه که در سال ۱۳۸۳ و پس از دریافت نشان درجه یک دانش از سوی محمد خاتمی، رییس جمهور وقت در مراسم بزرگداشت شخصیت علمی اش در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران فقط از اینکه علم حقوق در جامعه مورد بی مهری قرار گرفته است، انتقاد کرد. اگر چه همواره در برابر سؤالی در خصوص سال های دوری اش از کلاس درس قرار داشت.

کاتوزیان با بیش از ۴۵ اثر منتشر شده که نشان دهنده میزان اثرگذاری این حقوقدان است در سال های پایانی عمر یعنی اردیبهشت ۱۳۸۸ با امضای بیانیه ای مخالفت خود را با تعیین مجازات مرگ برای کودکان اعلام کرد. بیانیه ای که بر اساس آموزه های دینی بر اعطای فرصت بازسازی شخصیت کودکانی که زیر ۱۸ سال دچار ناهنجاری های اجتماعی می شوند، تأکید داشت.

او که کمتر بیانیه جمعی امضا می کرد به هنگام مراجعه حضوری برای دریافت موافقتش با امضای بیانیه -با یادآوری این روش و ملاحظه اش- کمی وقت خواست تا فکر کند. البته همان ابتدا اعلام کرد که امضاکنندگان باید محدود و شناخته شده باشند. نکته ای که در نهایت پذیرفته شد.

با اعلام موافقت کاتوزیان، بیانیه “مخالفت با مجازات مرگ برای کودکان” با امضای شماری از کارشناسان فقه و حقوق از جمله شیرین عبادی منتشر شد.

بیانیه کوتاه و واضح بود: «هنگامی که قرآن کریم حتی نسبت به کسی که مرتکب قتل عمد شده ما را به عفو و بخشش دعوت می کند، بی تردید اسلام با اعطای موهبت حیات به افراد زیر ۱۸ سال که هنوز زندگی و خوبی ها و بدی های آن را درک نکرده اند، موافق است… ما اکیدا خواستار متوقف ساختن صدور حکم اعدام و اجرای آن در مورد افرادی که زیر ۱۸ سال مرتکب بزه می شوند و اصلاح قوانین موجود در این جهت هستیم».

امیرناصر کاتوزیان بر همه حوزه های علم حقوق پرتو افکند و تلاش داشت تا برای مهم ترین و اضطراری ترین مسائل حقوقی روز جامعه راه حلی بیابد. برخی ستایندگانش اهمیت و تاثیر او را چنان می دانند که امیرناصر کاتوزیان را پدر علم حقوق ایران می نامند.



منبع

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

واکنش تند یک استقلالی به انتقادها علیه مجیدی/ به کسی ربطی ندارد چرا پنالتی را به قایدی داد/ دربی مثل بازی «زو» بود! ۵ خوراکی سالم و ارزشمند برای صبحانه اهر کجاست؟ | دروازه بهشت ارسباران ایران پرونده اعتراض‌های آبان ۹۸؛‌ منوچهر بختیاری به ۳ سال و نیم زندان محکوم شد عرضه اولیه سه‌شنبه مشخص شد / «وهامون» چقدر نقدینگی می‌خواهد؟ سهام عدالت امروز ۲۷ تیر چقدر شد؟ آموزش‌های لازم جهت راه اندازی فروشگاه اینترنتی همراه با ژاکت کرونا در ایران؛‌ ابتلای دوباره و فوت «تعدادی از نیروهای» کادر درمان با وجود دریافت واکسن جذاب‌ترین افتتاحیه‌ها در ادوار المپیک + فیلم روزنامه گاتزتا| ایبرا، در یک شیطان عجله‌ای ۸ پایگاه اورژانس جاده‌ای فارس به بهره‌برداری رسید سالار طاهرافشار با پابند الکترونیکی از زندان ارومیه به مرخصی اعزام شد ال‌کلاسیکوی اسطوره‌ها را رئال برد چگونه می‌توان از ابتلا به بیماری‌های منتقله از آب و غذا پیشگیری کرد؟ شعرخوانی حدادیان و طاهری برای انتخابات داور بین المللی ایران محروم شد/ تشکیل پرونده به دلیل شائبه تبانی نماینده چین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت همه طرف‌های مذاکرات احیای برجام د… دانلود فیلم The Hunt 2012 رهبر معظم انقلاب دز دوم واکسن ایرانی کرونا را دریافت کردند المانیتور: زندان اختصاصی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در رقه سوریه افتتاح شد شکست ۴ فرنگی کار ایران در ۵ وزن نخست قهرمانی نوجوانان جهان خوزستان؛ قلب همیشه تپنده‌ی ایران آیا نوشیدن قهوه باعث کوتاهی قد می‌شود؟ . پرونده کودک-مجرم متهم به قتل برای اجرای حکم به واحد اجرای احکام ارجاع شده ا… اولین واکنش کوبیاک به شکست لهستان مقابل ایران/ ما عصبی بودیم؛ باید باخت مقابل ایران را فراموش کنیم! دیکتاتور، از میکروفن تا بی‌سیم! دانلود سریال The Imperial Coroner محافظ سلطنتی فصل اول آمازون به‌زودی آماده پذیرش بیت کوین خواهد بود قیمت نیم سکه به ۵۶۰۰۰۰۰ تومان رسید / قیمت دلار و یورو امروز ۱۴۰۰/۵/۴ خبر مهم رئیس سازمان بورس درباره دامنه نوسان مرگ خاموش رودخانه بزرگ اترک زیر سایه بی توجهی‌ها دانلود فیلم Merlin Part 2 1998 مرلین بخش دوم با زیرنویس فارسی چسبیده واکسن کرونا فایزر تا شش ماه بعد از دریافت اثربخشی دارد هواوی واچ GT 2 Pro ECG و هواوی بند 6 پرو معرفی شدند دانلود سریال خاتون قسمت اول حمایت ثروتمندترین مرد دنیا از اسب سوار مصری/ داماد بیل گیتس؛ چهره خاص المپیک توکیو 700 درصد افزایش قیمت در 8 سال ساعت هوشمند هواوی واچ ۴ پرو مخصوص کودکان با قیمت ۱۵۴ دلار معرفی شد کاشت مو به روش میکرو SUT بدون جراحی و کوتاهی مو ویدیو| صعود گرایی به مرحله یک چهارم نهایی با برد مقابل حریف کوبایی Tidligere AaB'er får trænerjob i topklub Dem kan FCM møde i CL-kval Springer ud: Første homoseksuelle spiller i NHL Her er den mest populære feriedestination i Danmark Nye Borgerlige-profil tager bladet fra munden: Hvis Folketinget var en virksomhed, ville jeg fyre direktøren Hus Forbi-sælger overfuset: 'Fuck dig, skrid hjem' Mads Christensen: Farvel til tomgangskøer, spildte årsværk, trafikpropper og overfyldte bymidter Se billederne: Her er alle de glade vindere af Byens Bedste 2019 Tyveri af vin blev til røveri Flemmings bil blev ved med at sige mjav: 'Jeg troede, jeg var blevet skør til sidst' OL-chef er fyret for at have gjort grin med Holocaust Alvorlig skovbrand i Norge Hanne Skovhede har senfølger efter corona: »Kan jeg ikke snart få lov at blive mig selv igen?« Portrætter fra Samsø: Højt til himlen og fast grund under fødderne Syriske brødres rørende OL-gensyn Regeringen har et ansvar for udlandsdanskerne Heldet slap op for den 38-årige stjernefotograf: Afghanistan er et dødsensfarligt land for journalister og fotografer AC Horsens siger farvel til tidligere anfører før tid Stress og mental sygdom øget under coronanedlukninger: Flere japanske kvinder begår selvmord Min kritiske distance til Aarhus udviklede sig til hjemstavnskærlighed Dortmund-stopper er fortsat ude i måneder Sandstorm forårsager dødeligt harmonikasammenstød i Utah Japansk tennisstjerne er overraskende færdig ved OL Han skrev et brev til Putin. Nu vælter de russiske medier ind ad døren hos en tiårig Se videoen: Meteor kunne ses i fire stater i USA Danmarks kasserede AZ-vacciner gør gavn: Lille asiatisk land har færdigvaccineret 90 pct. af befolkningen på en uge Barn i Midtjylland er død med coronavirus Teenager vinder gymnastikguld i verdensstjernens fravær FC Midtjylland-spiller er blevet testet positiv for corona Uvaccinerede føderalt ansatte i USA skal bære mundbind Dansk løber er færdig ved OL efter første løb Gylden orangevin, cremet espresso martini og bananvasket sherry. Her er de bedste barer i byen lige nu New York Times: Trump bad justitsminister erklære valget ugyldigt 1.200 kan få lukket for vandet: Vandværk mangler nye kræfter i bestyrelsen Kup og corona: Myanmars militær beskyldes for at bruge covid-19 som våben Sviatchenko efter Viborg: Vi ser stærke ud Boris Johnson skal være far igen - mindst for sjette gang Ungt par fra Aarhus tog en utraditionel flytte-beslutning for at undgå Københavns høje boligpriser Det var deres første date: 19-årig TikTok-stjerne fundet skudt i hovedet Flere forbipasserende ramt under bandeskyderi i New York