The news is by your side.

آیا قطر مشغول ‘غارت’ سهم ایران از منابع پارس جنوبی است؟

0


  • بهمن آقایی دیبا
  • کارشناس حقوق دریاها

میدان گازی پارس جنوبی، بزرگترین میدان گازی یکپارچه جهان است. این میدان گازی در مرز آبی ایران و قطر در خلیج فارس قرار گرفته است و قطری ها آن را “گنبد شمالی” می خوانند.

در حالی که قطر موفق شده با بهره گیری از این منابع، به بالاترین میزان سطح درآمد سرانه در جهان دست یابد، ایران قادر نبوده که کاری غیر از تأمین مصرف گاز داخلی، با قیمت های یارانه ای انجام دهد. مهمترین مانع ایران برای توسعۀ این منابع، تحریم های وضع شده توسط اروپا و آمریکا و سازمان ملل متحد، بخصوص در زمینۀ بهره‌برداری از منابع نفت و گاز ایران است.

بسیاری از شهروندان ایرانی و برخی از کارشناسان بر این باورند که اولا قطر سهم ایران را از منابع گازی پارس جنوبی “غارت” می کند و دوما، این کشور دارای تعهدات نادیده گرفته شده‌ای برای همکاری با ایران در بهره‌برداری مشترک از این منابع است.

ایران در حال حاضر، صادرکنندۀ مهمی از گاز طبیعی نیست. چند عامل در این قضیه سهم دارند ولی تحریم های بین المللی بزرگترین مسأله است که به شدت به اقتصاد ایران، بخصوص به صنایع نفت و گاز کشور صدمه می زنند. تا سال ۲۰۱۰ اثرات این تحریم ها در بخش انرژی ایران حالت متوسط و متعادلی داشتند ولی تحریم هایی که بعد از آن تاریخ وضع شدند، و مستقیما صنایع نفت و گاز را هدف گرفته اند، به شدت روی توسعۀ منابع گازی ایران اثر گذاشته است.

در نتیجه تحریم های جدید، اکثریت قریب به اتفاق شرکت های نفت و گاز اصلی در جهان، طرح های انرژی ایران را ترک کردند. تحریم های اروپائی در سال ۲۰۱۰، ارسال هر گونه دانش فنی و بخصوص فن آوری گاز طبیعی مایع را که به شدت مورد نیاز ایران بود، مسدود کرد.

در اثر این تصمیم، کلیه طرح های گاز طبیعی مایع در ایران ناقص ماند و در عین حال روس ها و چینی ها نتوانستند جانشین فناوری غربی در ایران شوند، زیرا خود آنها نیز نیازمند به این تکنولوژی هستند.

صادرات گاز ایران به لوله های موجود محدود شده است. قطر سالانه حدود ۱۲۵ میلیارد متر مکعب گاز صادر می کند و درآمد بسیار بالائی از این راه کسب می کند. ایران قسمت عمدۀ تولیدات گازی خودش را صرف پاسخگوئی به جمعیت خودش می نماید.

قسمت عمدۀ منابع گازی و نفتی در مناطق دریائی و در نزدیکی مرزهای کشورها در آبهای ساحلی آنها قرار دارد. این امر باعث شده است که مطالب حقوقی گسترده ای درباره روش‌ها و قوائد تحدید حدود و سهم کشورها و ترتیبات مربوط به سرمایه گذاری های مشترک برای اکتشاف و بهره برداری منابع انرژی بوجود بیاید.

منبع تصویر، AP

توضیح تصویر،

توسعه فازهای پارس جنوبی در دوره تحریم ها با کندی بی سابقه ای رو به رو شده

تمامی زیربستر آب های خلیج فارس، فلات قارّه محسوب می شود و این مناطق دارای ذخائر مهم انرژی است. به همین دلیل، مرزهای آبی و فلات قارّه کشورهای مجاور و همجوار در این منطقه بایستی با دقت تحدید حدود بشوند.

ایران با چندین کشور قراردادهای تحدید حدود فلات قارّه دارد و در ۲۰ سپتامبر سال ۱۹۶۹ قرارداد “خط مرزی تقسیم فلات قارّه بین ایران و قطر” امضاء شده اما همکاری بین دو کشور برای بهره گیری مشترک از این منابع، مستلزم توافق جداگانه ای بین دو طرف است. تاکنون گرچه اقداماتی بطور محدود و موّقت برای هماهنگی دوطرف صورت گرفته است اما هیچ گونه توافق جداگانه ای به شرح مندرج در قرارداد بین آنها حاصل نشده است.

در نتیجه در حال حاضر، ایران و قطر اصولا هر یک طرح های جداگانۀ خود را برای بهره گیری از منابع گازی این ذخائر مشترک، پی گیری می کنند.

همچنین، مادۀ ۱۴۲ کنوانسیون سازمان ملل متحد برای حقوق دریاها (کنوانسیون مونته گوبی ۱۹۸۲) مقرر می کند که “فعالیت در منطقه، تا جائی که مربوط به ذخائری است که ماورای محدودۀ صلاحیت ملی است، با رعایت حقوق و منافع مشروع هر دولت ساحلی دیگری که آن ذخائر در ماورای حوزۀ صلاحیت آن نیز هست، صورت می گیرد.”

این ماده در واقع از دولت های عضو معاهدۀ مزبور (ایران، این کنوانسیون را در همان سال ۱۹۸۲ امضاء کرده است ولی تا کنون به آن ملحق نشده است. با این حال، ایران دارای تعهدات مربوط به دولت ها در فاصلۀ امضاء تا تصویب معاهدات بین المللی است) می خواهد که در موقع بهره گیری از منابع بستر مناطق آبی، چنانچه این منابع در ورای خط صلاحیت ملی هم قرار می گیرند، با رعایت حقوق طرف دیگر و با رعایت سایر قواعد مندرج در این معاهده، انجام شود.

در نتیجه بر اساس دیدگاه حقوقدانان می توان گفت که در حوزۀ پارس جنوبی نیز مهمترین روش برای بهره گیری از منبع مشترک، رسیدن به توافق روی فعالیت های مشترک و هماهنگ است ولی وجود تحریم های بین المللی مانع از تحقق این نوع فعالیت هاست. حتی اگر قطر بخواهد، نمی تواند دانش های فنی را که در مالکیت مادی و معنوی دیگران است با ایران شریک شود.

در کل، پاسخ به سؤال اولیّه راجع به سرازیر شدن بخشی از سهم ایران به طرف بخش قطری این منابع مشترک، مثبت است. گر چه بخش قطری این ذخائر در حال حاضر هم دو برابر سهم ایران است، این یک واقعیت انکارناپذیر است که توسعۀ روزافزون این منابع از طرف قطری آن باعث فشارآوردن و حمل کردن بخش هائی از ذخائر سمت ایران به سوی قطر می شود.

اما آیا قطر دارای تعهدات حقوقی برای همکاری در بهره برداری مشترک از این ذخائر با ایران است و آیا قطر با اقدامات یکجانبۀ خود مرتکب نقض حقوق بین الملل می شود زیرا اهمیّتی نمی دهد که چه بر سر طرف ایرانی این ذخائر می آید؟

اصل کلی دربارۀ لزوم همکاری دولت ها در بهره گیری از ذخائر مشترک بیشتر در قالب قطعنامه ها و توصیه های سازمان ملل متحد گنجانده شده است تا معاهدات و توافقات بین المللی. علت ذکر این نکته آن است که میزان تعهد آوری اسنادی چون قطعنامه های مجمع عمومی سازمان ملل متحد کمتر از معاهدات الزام آور تابع حقوق معاهدات بین المللی است.

مجمع عمومی سازمان ملل در ۱۳ دسامبر ۱۹۷۳، قطعنامۀ معروفی را تصویب کرد که عنوان آن “همکاری در زمینۀ محیط زیست در خصوص منابع طبیعی مشترک بین دو یا چند دولت” است. این قطعنامه از دولت های عضو سازمان ملل متحد می خواهد که “توجه کافی به استانداردهای بین المللی برای حفظ و بهره برداری هماهنگ از منابع طبیعی مشترک بین دو یا چند کشور” کنند.

این امر متعاقبا در ماده ۳ منشور حقوق و تکالیف دولت ها در قطعنامۀ ۳۲۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز درج شده است. در این اسناد اشاره شده که “در مسأله بهره برداری از منابع طبیعی که بین دو و یا چند کشور مشترک است، هر کشور بایستی بر اساس سیستم اطلاع رسانی و مشورت قبلی جهت رسیدن به حداکثر میزان بهره گیری از این منابع بدون لطمه زدن به منافع مشروع دیگران اقدام نماید.”

تعهدات کلی برای همکاری در کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها و در بخش هائی که مرتبط با توسعۀ فلات قارّه و مناطق انحصاری اقتصادی دولت هاست ذکر شده است. این مواد اشاره دارند که “دولت ها در سایۀ روحیۀتفاهم و همکاری، هرگونه تلاشی بعمل خواهند آورد که به توافقات اولّیه عملی برسند و نیز در مرحلۀ بعدی، راه را برای حصول توافق نهائی هموار کنند و این توافقات لطمه ای به تحدید حدود نهائی آنها نخواهد زد.”

مادۀ ۱۲۳ کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها اهمیت خاصی برای ایران و دول دیگر حاشیۀ خلیج فارس دارد. این ماده مقرر می دارد که “دول حاشیۀ دریاهای بسته و نیمه بسته (که خلیج فارس بطور دقیق با تعاریف مربوط به این نوع مناطق آبی مطابقت دارد) با یکدیگر برای اعمال حقوق خود و انجام تکالیف خود بر اساس این کنوانسیون همکاری خواهند کرد.”

قطر با استفاده از تکنولوژی پیشرفتۀ گاز طبیعی مایع، اکنون بصورت یکی از صادرکنندگان اصلی گاز طبیعی درآمده است و ایران، با وجود داشتن مقام اول جهان از لحاظ ذخائر گاز طبیعی، به دلیل مسائل متعدد (نیاز به سرمایه گذاری، دانش فنی و تحریم های علیه ایران، بخصوص در ارتباط با برنامۀ اتمی) نقش خاصی در صدور گاز طبیعی بازی نمی کند.

شرکت ایران در برنامه های مهم نقل و انتقال گاز طبیعی، تا حد زیادی در گرو حل و فصل مسائل سیاسی و بخصوص سرنوشت روابط ایران و امریکا است.

در شرایطی که اروپا بطور جدی در فکر کاهش اتکا به منابع گاز روسیه است و ایران بالقوه جایگزین خوبی است اما به عقیده کارشناسان تا زمانی که مسائل ایران با دولت های تاثیرگذار جهان حل و فصل نشود، دورنمای تغیر وضعیت ایران در این زمینه تاریک است.



منبع

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

زندگی بر مدار تک‌نفره! حسن روحانی روز پنجشنبه گفت: «مردم باید بدانند که ما در مرغ لاین، مرغ اجداد و مرغ… . هند با ۳۰۰ هزار مورد جدید ابتلا به کرونا در یک روز، بالاترین میزان ابتلای روزا… یک نام دیگر در فهرستی بی‌پایان از جنایات جمهوری اسلامی. … استراحت کوتاه دختران نیروی مرزبانی اسرائیل در اورشلیم که همواره برای دفاع از کشو… آیا نوشیدن چای موجب کاهش وزن کودکان می‌شود؟ تخفیف‌ خرید بسته اینترنت و مکالمه ایرانسل به‌مناسبت اعیاد قربان و غدیر ویدیو| فکری: به امتیاز مقابل استقلال نیاز داریم رادو و دیاباته خیلی گرانند، خیلی! آمریکا: ایران بزرگ‌ ترین تهدید منافع واشنگتن در منطقه است . دیگر مشخص شده است که سازمان محیط زیست به واقع کارکرد خود را از دست داده و به ع… شکست شاهین در هفته پایانی/بازی با دعوا به پایان رسید قتل دختر جوان در خانه نو خبرگزاری هرانا | شیوع کرونا در بند زنان زندان اوین؛ زینب همرنگ به مرخصی درمانی اعزام شد عکس| آمادگی بالای سیدجلال در تبریز پومپئو دولت بایدن را به تلاش برای بدل کردن ایران به «متحد مهم» آمریکا در خاورمیانه متهم کرد چراغ سبز AFC به عراقی‌ها برای میزبانی انتخابی جام جهانی انتقال هوایی قلب اهدایی از اهواز به تهران پمپئو: بایدن می خواهد "شریکی بزرگ" از ایران برای آمریکا بسازد بازار داغ تجاوز با هشتگ «من هم» ثبت نام اینترنتی کتاب درسی ابتدایی و متوسطه ۱۴۰۰ سایت irtextbook.ir غذا خوردن احساسی چیست و چطور آن را متوقف کنیم؟ ۷ راه موثر برای کنترل اضطراب مالی بازگشت هلند به سال ۲۰۱۴/ فان‌خال برمی‌گردد؟ نت بلاکس از اختلال اینترنت موبایل در ایران خبر می‌دهد هکرها با حمله به شرکت نفتی آرامکو یک ترابایت اطلاعات را به سرقت بردند نارضایتی‌های شاگردان مجیدی ادامه دارد/ استقلال بدون تمرین مقابل نساجی حسن روحانی، روز پنجشنبه در مراسمی گفت:‌ «شرکت‌های خصوصی راحت‌تر می‌توانند واکسن … ژاپن برنده اولین طلای تاریخ اسکیت در المپیک شد طرح ترافیک از فردا در تهران اجرا می‌شود زالی: وضعیت کرونایی تهران تا آخر هفته آینده قرمز است سازنده بازی Blacktail: تفاوت بین سخت افزار PS5 و Xbox Series X زیاد نیست ویژگی‌های خاص واکسن ایرانی-کوبایی کرونا/ اثر بخشی «سوبرانا» بر جهش‌های جدید کووید19 دانلود فیلم Batman The Long Halloween Part Two 2021 «مراسم» واکسیناسیون زندانیان در زندان اوین؛ معاون وزیر بهداشت: رعایت پروتکل‌ها در زندان‌‌ها «دو برابر» جامعه است ویدیو| پاس گلهای دیدنی و زیبا تیاگو در بایرن مونیخ ۸۰ تا ۸۵ درصد ابتلا به کرونا دلتا بدون علامت است دانلود فیلم خانوادگی Jungle Cruise 2020 جانگل کروز – دواین جانسون وضعیت فوق بحرانی در هرمزگان/ رشد ۸۱ درصدی قربانیان کرونا در استان افزایش ۳۲ درصدی بیماران بستری کرونا در هفته گذشته Tysk landshold udvandrer: Spiller udsat for racistisk chikane Bred overvågning af zoonoser i Danmark Visse influenzavirusser er muligvis blevet udryddet i løbet af pandemien 'Stadig bare et stort legebarn’ K-profil går til angreb på Christiansborgs »syge« arbejdskultur – og kommer med sjælden indrømmelse: »Jeg har det dårligt med det her« Bornholms Politi efterlyser ældre kvinde Mor til 16-årig bag voldsvideo: 'Det er afskyeligt' To ansatte holdes som gidsler i svensk fængsel DMI: Efteråret starter formentlig varmt Jeg kan ikke lide lugten i »Det lille bageri« – der hørmer så meget af feel good-stemning, at det bliver kvalmt Hypet kunster får soloshow på ARKEN: Et komplekst møde mellem Iran og Vesten, som gør ham helt til sin egen Kunst på Charlottenborg: Vindmøller kastreres hos excentrisk eneboer Tyrkisk klub præsenterer Haji Wright - men Sønderjyske afviser OL-chef er fyret for at have gjort grin med Holocaust Tyskland og USA lander aftale efter uenighed om Nordstream 2 Over halvdelen af alle voksne i EU er færdigvaccineret Barca-boss: Regner fortsat med Griezmann Holse gav Rosenborg godt udgangspunkt Fuglsang har øjnene på OL-guldet trods vigende niveau Glyngøre hyldede hjemvendt Tour de France-helt Silkeborg skifter én i truppen mod FCK Debat: Fremtiden tegner lys for Aarhus Jess Thorup kalder præstation for pivringe Afbrudt 1.-divisionskamp spilles færdig tirsdag aften Fem stjerner: Historier om bøgernes forunderlige historier Venstre er »dybt forundret«: Vi bør gøre som amerikanerne I konkurrence med Elon Musk: Bezos tilbyder milliardrabat for at hjælpe USA til Månen Syddanmark har flest uddannelser med ledige pladser Lige ved og næsten igen: Dufour kom til kort i skrapt dressurselskab Scarlett Johansson sagsøger Disney for at streame film før tid Chiellini bekræfter: Bliver i Juventus Thailand modtager 1,5 millioner vaccinedoser fra USA Sydafrikaner slog danskers verdensrekord og tog OL-guld Simone Biles trækker sig fra yderligere to OL-konkurrencer Viktor Fischer siet fra i FCK: Han er i topform Mit ego er min hønemor Landsbyen, der rummer så meget andet end spor efter en kendt roman, pølser og trolde Ex-SL-spiller vil ud over stepperne i serieklub Thomasberg: En af de sværeste lodtrækninger FCM-træner trods coronaudbrud: Vi skal vinde over PSV