The news is by your side.

بازخوانی «ناگهان»؛ عباس نعلبندیان و مذهب

0


عباس نعلبندیان از مهم‌ترین نمایشنامه‌نویسان تاریخ ایران است که بیش از همهٔ آن‌ها جفا دید.

نعلبندیان با وقوع انقلاب ۵۷ بی‌جهت دستگیر شد و پس از دوران زندان، با گذراندن روزگاری تلخ همراه با فقر و مشکلات روحی، در سال ۱۳۶۸ در چهل و دو سالگی خودکشی کرد.

«ناگهان» – با عنوان کامل «ناگهان هذا حبیب الله، مات فی حب الله، هذا قتیل الله، مات بسیف الله» – که در سال ۱۳۵۰ منتشر شده، اثر درخشانی است از این نویسنده که کارش را با روزنامه‌فروشی آغاز کرده بود و با بردن جایزه‌‌ای برای اولین نمایشنامه‌اش، «پژوهشی ژرف و سترگ و نو، در سنگواره‌های قرن بیست و پنجم زمین شناسی، یا چهاردهم، بیستم و غیره فرقی نمی‌کند»، در سال ۱۳۴۷ پا به عالم تئاتر گذاشت و به‌عنوان مدیر و عضو شورای کارگاه نمایش، در بسط و گسترش تئاتر مدرن در این مرکز بی‌نظیر در تاریخ نمایش ایران نقش بسزایی داشت.

جز این اما جرئت و جسارتش در تجربه‌های تازه در عالم نمایش هنوز از پس پنجاه سال، تازه و چشمگیر به نظر می‌رسد و از نویسنده‌‌ای حکایت دارد که دهه‌ها از زمان خودش پیش‌تر بود و درک دنیا و جهان آثارش نیاز به مداقه و فهم گسترده‌‌ای از دنیای تئاتر مدرن و همین‌طور ادبیات کهن و مذاهب داشت؛ عناصری که به‌شدت با جان و جهان نمایشنامه‌های او آمیخته‌‌اند و به بخشی جدایی‌ناپذیر از آن‌ها بدل شده‌اند.

نگاه ویژهٔ نعلبندیان اساساً نسبتی با نمایش کلاسیک ندارد و بیش از تعلق به – و تأثیرپذیری‌‌اش از -جهان تئاتر مرسوم در ایران و جهان آن زمان، نوشته‌هایی به‌شدت غریب و متفاوت و شخصی هستند که از قالب زمان خود بیرون می‌آیند و گاه حتی به پیشگویی‌های حیرت‌انگیزی بدل می‌شوند که به آن خواهم پرداخت.

«ناگهان» هرچند به‌نسبتِ «پژوهشی ژرف و سترگ» ساده‌تر به نظر می‌رسد، اما در دل خود از جامعه‌‌ای به‌شدت پیچیده حرف می‌زند که به‌طرز غریبی با مذهب پیوند دارد. «ناگهان» همان‌طور که از دنبالهٔ اسم عربی‌‌اش پیداست، با قرآن و اسطوره‌های شیعه پیوند دارد و اساساً نمایشنامه‌‌ای است چندوجهی دربارهٔ عاشورا که پیش از آن‌که بخواهد راوی واقعهٔ هزار و چند صد سال پیش باشد، روایتگر عاشورایی است که امروز- و هر روز- اتفاق می‌افتاد: فریدون، معلم مدرسه‌‌ای که اخراج شده و به مستی پناه برده، در اتاق خانه‌‌اش توسط همسایه‌هایی که گمان می‌کنند او در صندوقچهٔ کتاب‌هایش پول پنهان کرده، در ظهر عاشورا کشته می‌شود. این قتل زیر هیاهوی زنجیرزنان عاشورا گم می‌شود و در صحنه‌‌ای استعاری، او خودخواسته به داخل قبر کنده‌شده‌‌اش می‌رود.

شخصیت‌های نمایش بیش از آن که با یکدیگر حرف بزنند، مونولوگ‌هایی را رو به ما می‌گویند و حرف‌های آن‌ها که بازتاب نوع نگاه‌شان به جهان است، به هم پیوند می‌خورد و در نهایت به یک جا ختم می‌شود.

در صحنهٔ اول، مونولوگ‌های مهری، فاطمه، ماه‌بانو، ماشاءالله و کبرا همه به صندوقچه‌‌ای ختم می‌شود که به نظر می‌رسد حلّال مشکلات همهٔ آن‌هاست. در انتها صدای همهٔ آن‌ها در صحنهٔ آخر یکی می‌شود و به جملات مشترکی می‌رسند: جامعه‌‌ای پر از اختلاف که در یک عمل- قتل – به تفاهم می‌رسد.

از سویی صدای قاری قرآن و تکرار صدای شش‌ضرب بسیار بلند زنجیر رابطی می‌شود برای پیوند شخصیت‌های نمایش به یکدیگر و در واقع یکی کردن آن‌ها به‌عنوان جامعه‌‌ای کهنه و پوسیده که دم از اخلاق می‌زند اما در نهایت بی‌گناهی را به قتلگاه می‌فرستد.

از این رو نمایش به‌طرز غریبی آیندهٔ نویسنده‌‌اش را پیشاپیش با ما در میان می‌گذارد: فریدون روشنفکر متفاوت و اهل کتابی است که جامعه‌‌ای متظاهر و دروغگو او را به قتل می‌رساند، درست مانند خود نعلبندیان که انقلابی واپس‌گرا او را به مرگ و نیستی سوق داد.

صحنه پنجم که تک‌گویی غریب فریدون است، زمان و مکان را درهم می‌شکند و به تک‌گویی روشنفکری بدل می‌شود که در چنبر تلخی‌ها و کوته‌بینی‌ها و حماقت‌های دنیای اطرافش بساط مرگ خود را می‌چیند و به استقبال آن می‌رود.

آخرین نوار صوتی برجامانده از نعلبندیان که حاوی حرف‌های او پیش از خودکشی است و نسخه‌‌ای از آن را آربی اوانسیان در اختیار دارد- کارگردانی که جهان نعلبندیان را بیش از همه درک کرد و به گواه منتقدان و دست‌اندرکاران تئاتر آن زمان، اجراهای درخشانی از ناگهان و پژوهشی ژرف و سترگ را با تماشاگرانش قسمت کرد- باید چیزی باشد مشابه همین تک‌گویی فریدون در «ناگهان»، آنجا که با طعنه می‌پرسد: «گورم- گور مهربانم- با خاک‌های به هم فشرده و مرده‌خوران زشت، در کدام جهت است؟ [فریاد می‌زند] ای مسلمانان! گور من- آیا- به سوی قبلهٔ من هست؟» (صفحه ۴۴)

و در ادامه بی‌آن‌که سرنوشتش را بداند، در زیباترین جملات وصیت‌نامه‌‌اش را با ما در میان می‌گذارد: «خونم را به پای نهال‌های تازه‌کاشته‌تان بپاشید؛ به پای گل‌ها. آنک اتصال، اینک حیات. جامی از عطر سبز بهار می‌خاهم [می‌خواهم] که هر نوروز بر خاک من بیفشانید. آنک اتصال، اینک حیات. گل‌های مست، چه دارید؟ خورجینی گل مست می‌خاهم [می‌خواهم] که هر بهار، بر خاک من بیفشانید. گل‌های مستی که با لب‌های شراب‌آلود، خاک عصیرآلود مرا ببوسند.» (صفحه ۴۵ و ۴۶)



منبع

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

خواص پیاز قرمز سفید و زرد و جدول ارزش غذایی و مواد مغذی آن‌ها خبرگزاری هرانا | اجرای حکم اعدام دو زندانی در زندان ارومیه ویدیو| پست علی کریمی از وضعیت دردناک خوزستان: خوزستان شرمنده‌ایم. درگیری‌های داخلی استقلال در روزهای سرنوشت‌ساز پیش‌رو! حیف دیگه ورق برگشت دیگه نمیشه به عقب برگشت ۴۱ سال پیش بر روی طبل جنگ می‌کوبید و… دانلود فیلم The Forever Purge 2021 وزارت خارجه آمریکا: زمان هفتمین دور مذاکرات در وین هنوز فرا نرسیده است بازیکن سابق پرسپولیس از سپاهان رفتنی است/ نویدکیا هافبک تکنیکی را نمی‌خواهد شبکه اجتماعی HalloApp با تمرکز بر امنیت شروع به کار کرد انتقال هوایی قلب اهدایی از اهواز به تهران نیاز به همه گروه‌های خونی در خوزستان حریف آسیایی استقلال برای خرید یک ستاره ۲۲۰ میلیارد تومان خرج می‌کند! کدام شرکت‌های بورسی سود تقسیم کردند؟ / سود نقدی ۲۰۰ تومانی بفجر برای سهامدارانش غلبه بر افسردگی 16 روش اثبات شده و علمی حدادی قید تاریخ‌سازی را می‌زند؟ دستور وزیر بهداشت برای آغاز واکسیناسیون ۴۸ سال به بالاهای برخی استانها فرماندار: ۱۴ مرکز تزریق واکسن کرونا در چابهار پیش‌بینی شده است تکلیف لیست بیمه اصناف در تعطیلات کرونایی چه می‌شود؟ ادامه اعتراضات در ایران؛ تظاهرات در الیگودرز و شاهین‌شهر دانلود فیلم The Last Letter from Your Lover 2021 آخرین نامه از معشوقه شما با زیرنویس فارسی چسبیده ویدیو| مراسم معارفه جیدون سانچو در منچستریونایتد همگروهی والیبال نشسته ایران با برزیل، چین و آلمان رژه کاروان ایران در افتتاحیه المپیک توکیو با لباس رسمی + تصاویر شایعه: فناوری HyperCharge شیائومی تا ژوئن ۲۰۲۲ به تولید انبوه می‌رسد اطلاعات ۳.۸ میلیارد کاربر کلاب هاوس در دارک نت قرار گرفت جی‌پی مورگان: شاسی آیفون ۱۴ از جنس آلیاژ تیتانیوم خواهد بود نجیب میقاتی، مامور تشکیل کابینه جدید در لبنان شد توسعه برچسب فراصوتی که می‌تواند درباره مشکلات قلبی هشدار دهد کاهش سطح آلودگی هوا خطر ابتلا به زوال عقل را کم می‌کند واکسیناسیون می تواند سویه "دلتا" کرونا را منتقل کند هشدار رئیس پیشین بانک مرکزی به افزایش نقدینگی؛ همتی درباره نقش خود در شرایط امروز فرافکنی می‌کند خواص کلم سفید و قرمز (بنفش) و جدول ارزش غذایی آن‌ دو دانلود فیلم پاکسازی ابدی The Forever Purge 2021 سعید نمکی: قرار نبود واکسن بیاوریم، مجبور شدیم سریال دودکش ۲ قسمت ۱۱ (یازدهم) ❤️ دانلود قسمت 11 فصل دوم دودکش مقامات اسرائیلی می‌گویند رژیم ایران پشت حمله به نفتکش «مِرسِر استریت» قرار دارد پیش‌بینی قیمت طلا در هفته دوم مرداد / روند صعودی قیمت طلا و سکه ادامه دارد؟ دانلود فیلم Rattle-Can 2021 دانلود فیلم The Card Counter 2021 شمارنده کارت با زیرنویس فارسی چسبیده Ny ballade i Esbjerg: Ligner bortvisning og strafaktion Seks hundehvalpe var pludselig moderløse - men så væltede hjælpen ind Pernille Vermund skal skilles 15-årig overfaldet: Sparket og slået i hovedet »Hvorfor møder du ikke en rig mand med en båd i Saint Tropez. Du kan stadig nå det« Topsprinter får 12 måneders karantæne før OL Dansk computerspil sælger for 365 millioner før det er udgivet Arven efter Kurt Westergaard, folkekirken som interesseorganisation og et masochistisk tv-interview Indians bliver til Guardians: Baseballhold får nyt navn Det holstenske Schweiz byder på enestående natur Medie: Randers lurer på Brøndby-forsvarer Vi må fastholde, at vaccinen er frivillig Mens du sov: Dansk par i midtvejskrise Dommer i Jolie og Pitts bitre skilsmissesag er trådt tilbage Overrasket Hebo: Nyt anlæg til 100 mio. kr. Selvmål gav Liverpool testsejr over Mainz 05 Rask uden at være det: Senfølger hos børn taler for vaccination Blå blok frygter for genåbningen - det kan to røde ordførere kun ryste på hovedet af Indisk delstatsleder: Oversvømmelser er de værste i årtier Fra striptease til straffefange: Donald Trumps nemesis er sendt til tælling Ekspertens råd: Han er selvskreven Dokumentar: DR’s kunstnerkoloni er i år taget til Bornholm, og det bliver programserien ikke mindre interessant af Dansk damedouble færdig ved OL efter nedtur Kevin sælger sin luksuslejlighed Betjent om kongresstorm: Som en slagmark under middelalderen Sønderjyske forlænger med Haji Wright: Udlejes omgående Fængslet Assange har mistet ecuadoriansk statsborgerskab Scarlett Johansson sagsøger Disney for at streame film før tid Hun skrev »De 5« og var »racist« og »sexist«. Kritikere ville have Enid Blyton skrottet. Men her er løsningen Priske vil hente Viktor Fischer Ekspertens råd: Hold øje med de mindre nationer Stor AGF-fiasko: Sendt ud af Europa af Larne Radiovært: Jeg sang i kor i syv år uden at synge med Klitten udlignede og sikrede et point til Hobro Barca, Real og Juve fik medhold: ESL lever OB-profil før FCK: Første kamp for fuldt hus Taliban kæmper hårdt om Afghanistans provinshovedstæder Sure sokker eller blomster: Rådmand ønsker bedre duft på plejehjem  Adgangskrav lempes: I dag fjernes krav om coronapas flere steder Viborg-profil efter derby: Har vi hungret efter