The news is by your side.

بازخوانی «ناگهان»؛ عباس نعلبندیان و مذهب

0


عباس نعلبندیان از مهم‌ترین نمایشنامه‌نویسان تاریخ ایران است که بیش از همهٔ آن‌ها جفا دید.

نعلبندیان با وقوع انقلاب ۵۷ بی‌جهت دستگیر شد و پس از دوران زندان، با گذراندن روزگاری تلخ همراه با فقر و مشکلات روحی، در سال ۱۳۶۸ در چهل و دو سالگی خودکشی کرد.

«ناگهان» – با عنوان کامل «ناگهان هذا حبیب الله، مات فی حب الله، هذا قتیل الله، مات بسیف الله» – که در سال ۱۳۵۰ منتشر شده، اثر درخشانی است از این نویسنده که کارش را با روزنامه‌فروشی آغاز کرده بود و با بردن جایزه‌‌ای برای اولین نمایشنامه‌اش، «پژوهشی ژرف و سترگ و نو، در سنگواره‌های قرن بیست و پنجم زمین شناسی، یا چهاردهم، بیستم و غیره فرقی نمی‌کند»، در سال ۱۳۴۷ پا به عالم تئاتر گذاشت و به‌عنوان مدیر و عضو شورای کارگاه نمایش، در بسط و گسترش تئاتر مدرن در این مرکز بی‌نظیر در تاریخ نمایش ایران نقش بسزایی داشت.

جز این اما جرئت و جسارتش در تجربه‌های تازه در عالم نمایش هنوز از پس پنجاه سال، تازه و چشمگیر به نظر می‌رسد و از نویسنده‌‌ای حکایت دارد که دهه‌ها از زمان خودش پیش‌تر بود و درک دنیا و جهان آثارش نیاز به مداقه و فهم گسترده‌‌ای از دنیای تئاتر مدرن و همین‌طور ادبیات کهن و مذاهب داشت؛ عناصری که به‌شدت با جان و جهان نمایشنامه‌های او آمیخته‌‌اند و به بخشی جدایی‌ناپذیر از آن‌ها بدل شده‌اند.

نگاه ویژهٔ نعلبندیان اساساً نسبتی با نمایش کلاسیک ندارد و بیش از تعلق به – و تأثیرپذیری‌‌اش از -جهان تئاتر مرسوم در ایران و جهان آن زمان، نوشته‌هایی به‌شدت غریب و متفاوت و شخصی هستند که از قالب زمان خود بیرون می‌آیند و گاه حتی به پیشگویی‌های حیرت‌انگیزی بدل می‌شوند که به آن خواهم پرداخت.

«ناگهان» هرچند به‌نسبتِ «پژوهشی ژرف و سترگ» ساده‌تر به نظر می‌رسد، اما در دل خود از جامعه‌‌ای به‌شدت پیچیده حرف می‌زند که به‌طرز غریبی با مذهب پیوند دارد. «ناگهان» همان‌طور که از دنبالهٔ اسم عربی‌‌اش پیداست، با قرآن و اسطوره‌های شیعه پیوند دارد و اساساً نمایشنامه‌‌ای است چندوجهی دربارهٔ عاشورا که پیش از آن‌که بخواهد راوی واقعهٔ هزار و چند صد سال پیش باشد، روایتگر عاشورایی است که امروز- و هر روز- اتفاق می‌افتاد: فریدون، معلم مدرسه‌‌ای که اخراج شده و به مستی پناه برده، در اتاق خانه‌‌اش توسط همسایه‌هایی که گمان می‌کنند او در صندوقچهٔ کتاب‌هایش پول پنهان کرده، در ظهر عاشورا کشته می‌شود. این قتل زیر هیاهوی زنجیرزنان عاشورا گم می‌شود و در صحنه‌‌ای استعاری، او خودخواسته به داخل قبر کنده‌شده‌‌اش می‌رود.

شخصیت‌های نمایش بیش از آن که با یکدیگر حرف بزنند، مونولوگ‌هایی را رو به ما می‌گویند و حرف‌های آن‌ها که بازتاب نوع نگاه‌شان به جهان است، به هم پیوند می‌خورد و در نهایت به یک جا ختم می‌شود.

در صحنهٔ اول، مونولوگ‌های مهری، فاطمه، ماه‌بانو، ماشاءالله و کبرا همه به صندوقچه‌‌ای ختم می‌شود که به نظر می‌رسد حلّال مشکلات همهٔ آن‌هاست. در انتها صدای همهٔ آن‌ها در صحنهٔ آخر یکی می‌شود و به جملات مشترکی می‌رسند: جامعه‌‌ای پر از اختلاف که در یک عمل- قتل – به تفاهم می‌رسد.

از سویی صدای قاری قرآن و تکرار صدای شش‌ضرب بسیار بلند زنجیر رابطی می‌شود برای پیوند شخصیت‌های نمایش به یکدیگر و در واقع یکی کردن آن‌ها به‌عنوان جامعه‌‌ای کهنه و پوسیده که دم از اخلاق می‌زند اما در نهایت بی‌گناهی را به قتلگاه می‌فرستد.

از این رو نمایش به‌طرز غریبی آیندهٔ نویسنده‌‌اش را پیشاپیش با ما در میان می‌گذارد: فریدون روشنفکر متفاوت و اهل کتابی است که جامعه‌‌ای متظاهر و دروغگو او را به قتل می‌رساند، درست مانند خود نعلبندیان که انقلابی واپس‌گرا او را به مرگ و نیستی سوق داد.

صحنه پنجم که تک‌گویی غریب فریدون است، زمان و مکان را درهم می‌شکند و به تک‌گویی روشنفکری بدل می‌شود که در چنبر تلخی‌ها و کوته‌بینی‌ها و حماقت‌های دنیای اطرافش بساط مرگ خود را می‌چیند و به استقبال آن می‌رود.

آخرین نوار صوتی برجامانده از نعلبندیان که حاوی حرف‌های او پیش از خودکشی است و نسخه‌‌ای از آن را آربی اوانسیان در اختیار دارد- کارگردانی که جهان نعلبندیان را بیش از همه درک کرد و به گواه منتقدان و دست‌اندرکاران تئاتر آن زمان، اجراهای درخشانی از ناگهان و پژوهشی ژرف و سترگ را با تماشاگرانش قسمت کرد- باید چیزی باشد مشابه همین تک‌گویی فریدون در «ناگهان»، آنجا که با طعنه می‌پرسد: «گورم- گور مهربانم- با خاک‌های به هم فشرده و مرده‌خوران زشت، در کدام جهت است؟ [فریاد می‌زند] ای مسلمانان! گور من- آیا- به سوی قبلهٔ من هست؟» (صفحه ۴۴)

و در ادامه بی‌آن‌که سرنوشتش را بداند، در زیباترین جملات وصیت‌نامه‌‌اش را با ما در میان می‌گذارد: «خونم را به پای نهال‌های تازه‌کاشته‌تان بپاشید؛ به پای گل‌ها. آنک اتصال، اینک حیات. جامی از عطر سبز بهار می‌خاهم [می‌خواهم] که هر نوروز بر خاک من بیفشانید. آنک اتصال، اینک حیات. گل‌های مست، چه دارید؟ خورجینی گل مست می‌خاهم [می‌خواهم] که هر بهار، بر خاک من بیفشانید. گل‌های مستی که با لب‌های شراب‌آلود، خاک عصیرآلود مرا ببوسند.» (صفحه ۴۵ و ۴۶)



منبع

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دانش صدیقی، خبرنگار و عکاس رویترز، در جریان حمله طالبان به قندهار کشته شد واکنش جالب تنها دستیار باقی مانده مجیدی در استقلال/ نمی‌شود ما مجانی کار کنیم و آقایان بروند پُز بدهند! پیش‌بینی قیمت دلار امروز ۲۸ تیر + آخرین قیمت دلار پیش از امروز مدل مفهومی گوشی هوشمند 5G بلک‌بری طراحی خاص کیبورد آن را نشان می‌دهد اولین مرگ در اثر ابتلا به ویروس جدید میمون در چین ثبت شد نسل بعدی آیفون SE مجهز به پردازنده A14 سال آینده از راه خواهد رسید پایان اعتصاب استقلالی‌ها پیش از رویارویی با تیم فکری دانلود فیلم Pig 2021 خوک با زیرنویس فارسی چسبیده دانلود آهنگ جدید ناصر زینعلی بنام تولد وام خرید موبایل را از کجا بگیریم؟ علی مطهری و توصییه به پذیرش برجام برای دولت رییسی دانلود فیلم همه چیز برای مادرم All for My Mother 2019 ویدیو| جدیدترین اخبار المپیک ۲۰۲۰ قهرمانی میلواکی پس از ۵۰ سال در NBA سونی: اکسپریا 1 مارک 3 به مدت دو سال پشتیبانی نرم‌افزاری خواهد شد آیا پایان اصلاحات نزدیک است؟ 10 انیمه‌ی جدید که تابستان 2021 نباید از دست بدهید تعطیلی 10 روزه سراسر کشور از شنبه 21 فروردین 1400 چگونه می توانیم روی خودمان متمرکز شویم و به اهداف مان برسیم؟ ويروس دلتا را شوخی نگيريد! صعود بازار رمزارزها/ بیت کوین وارد کانال ۳۱ هزار دلار شد هنرمندان و نویسندگان ایرانی از اعتراضات خوزستان حمایت کردند بیانیه «خانه سینما» در حمایت از مردم خوزستان: «تا دیر نشده» کاری انجام شود! دانلود انیمه جوجوتسو کایسن Jujutsu Kaisen دیوان عالی کشور تأیید کرد: حکم اعدام یوسف مهرداد و سعدالله فاضلی به اتهام قرون‌ وسطایی «توهین به مقدسات»! ۱۲ استقلالی در آستانه فسخ قرارداد با باشگاه/ فرهاد مجیدی هم رفتنی می‌شود؟ از توئیتر سامانتا پاور، نماینده ایالات متحده در سازمان ملل پرزیدنت اوباما در کن… گل‌های خوش یمن بازیکن کم نام و نشان استقلال شاهکار شاگردان فخری/ هر سه شمشیرباز ایران پیروز شدند حسن روحانی، روز پنجشنبه در مراسمی گفت:‌ «شرکت‌های خصوصی راحت‌تر می‌توانند واکسن … آیفون XR و چند دستگاه دیگر اپل از دالبی اتموس پشتیبانی نمی‌کنند فراخوان‌ بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ و خشونت در افغانستان کیمیا علیزاده پس از باخت به حریف روسی به مسابقات رده‌بندی رفت نگرانیم برخی تیم‌ها افراد را تحت تاثیر قرار دهند/ فعلاً پاسخی به استقلالی‌ها نمی‌دهم 5 کسب و کار اینترنتی با درآمد باورنکردنی اپل احتمالا پیکربندی جدید مک پرو اینتلی را سال آینده عرضه خواهد کرد صلح جهانی با بیت‌کوین امکان‌پذیر است؟ حمایت ایلان ماسک از اپیک گیمز: کارمزد اپ استور عملا مالیات جهانی روی اینترنت است IBM از هوش مصنوعی برای تعیین شدت بیماری پارکینسون استفاده می کند بهترین فیلم های پزشکی دنیا؛ معرفی 10 فیلم تأثیرگذار این ژانر ( آپدیت 2021 ) Lykkelig Vingegaard: - En ubeskrivelig oplevelse Drop træningen! Du forbrænder samme antal kalorier til en koncert Freja mødte Karlo i Djurs Sommerland: Nu efterlyser han hende Dele af det centrale Aalborg afspærret efter slagsmål Champagne på toppen af København og fri leg i vildtvoksende natur – her er fem favoritter i byen lige nu Arkæologer er på en redningsmission i Himmerland Tvungne vuggestuer har beskæftiget flere voksne, end de har passet børn Frygtelig start: Sen livline på skuffende AGF-aften i Nordirland Everton sender Bernard til Emiraterne Vandet skal koges i Asnæs: Fund af coliforme bakterier Hanne Skovhede har senfølger efter corona: »Kan jeg ikke snart få lov at blive mig selv igen?« Danskere fester igennem trods corona i Spanien: »Mange af de her unge er blevet testet positive og er taget hjem med flyet bagefter« Habil runde holder OL-golfspiller i toppen i fransk major Høsten er landmændenes eksamen: Det tegner til en middelpræstation til god pris Dameroere er frustrerede trods sikkert avancement Dalsgaard møder AaB - Mæhle hyldes Budapest Pride samler tusinder til protest mod LGBT-lov Englands ikoniske sten kan miste særstatus Syg Granli sidder over mod FC Midtjylland Dansk damefirer endte sidst igen og misser finale Maigaard på tavlen i særpræget pokalkamp Barcelona og Neymar indgår forlig efter pengestrid Carsten Jensen er en gudsbenådet propagandist. Der er noget »Goebbelsk« over ham Overblik: Verdens ledere reagerer på politisk uro i Tunesien Fanget på tv: Får lussinger af træner Senatet stemmer gigantisk lovpakke om veje og broer videre De hjalp danskerne under krigen i Afghanistan. Nu anklager de Danmark for at overlade dem til Taleban. Her er deres nødråb Politiet i aktion ved havnefronten torsdag morgen Priske vil hente Viktor Fischer FCK cruiser videre i Europa med nye målscorere Flydespærre mod oliesyre: Kemikalier fra storbrand forurener sønderjysk sø Jeg ser verden igennem mad, og jeg ser mange løsninger AstraZeneca mere end tredobler indtægter fra vaccinesalg 5-årig dreng død med corona: »Han havde ingen lungeproblemer, og han fik ingen medicin« Den kan angiveligt »save dine ører helt i småstykker«: Så højt larmer en soundboks Overblik: Sådan gik det Danmark ved OL fredag Tilfreds dansk OL-chef gør status: Har været stolpe-ud Lisbeth Knudsen har været chef siden hun var 24 år – og hun vil arbejde, til hun dør Fra søndag er det slut med pladskrav i regionaltog Boris Johnson skal være far igen - mindst for sjette gang